«Ο Καπνοπώλης», του Ρόμπερτ Ζέεταλερ | Εκδόσεις Ποταμός

«Ο καπνοπώλης» περιγράφει τη διπλή ενηλικίωση του 17χρονου Φραντς, πολιτική και προσωπική.
– γράφει η Σέβη Σαλαγιάννη

ipiccy-collage
O Φραντς Χούχελ μετακομίζει στη μεσοπολεμική Βιέννη για να εργαστεί στο καπνοπωλείο ενός φίλου της μητέρας του. Στο καπνοπωλείο συχνάζει ο Σίγκμουντ Φρόιντ για να αγοράσει τα αγαπημένα του πούρα. O ιδιοκτήτης του καπνοπωλείου, Ότο Τρσνιεκ, δέχεται επιθέσεις από τον χασάπη της γειτονιάς, επειδή το μαγαζί του έχει για πελατεία τον Φρόιντ και άλλα άτομα εβραϊκής καταγωγής. To φάντασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου πλησιάζει απειλητικά την Αυστρία. Κάπως έτσι, ο 17χρονος Φραντς γίνεται μάρτυρας της ναζιστικής βίας, των πογκρόμ των Εβραίων και των όσων θα ακολουθήσουν.

Σε πρώτο επίπεδο ανάγνωσης ο «Καπνοπώλης» είναι ένα βιβλίο λιτό και άξιο ανάγνωσης. Το στοιχείο της λιτότητας και της λογοτεχνικής απλότητας είναι που κερδίζει από την πρώτη στιγμή τον αναγνώστη, το γεγονός ότι κρατά στα χέρια του ένα αναγνωστικό διαμάντι, το οποίο δεν «φωνάζει» από μακριά. Χωρίς να συνοδεύεται από λογοτεχνικά ευρήματα, εντάσεις ή εξάρσεις ο «Καπνοπώλης» καταφέρνει από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του ατόμου που το κρατά ανά χείρας.

«Ο καπνοπώλης» περιγράφει τη διπλή ενηλικίωση του 17χρονου Φραντς, πολιτική και προσωπική. Φεύγοντας από το σπίτι, όπου κατοικούσε με τη μητέρα του, ο Φραντς γνωρίζει για πρώτη φορά εμπειρίες, όπως αυτή του έρωτα, της απογοήτευσης και της απόρριψης. Παράλληλα, διακρίνει την απειλή του ναζισμού, που απλώνεται σταδιακά στις ζωές των γύρω του με οικεία θύματα, από τον ιδιοκτήτη του καπνοπωλείου ως τον Φρόιντ. Ενώ, λοιπόν, ο Ότο εξηγεί στον νεαρό ότι «η πολιτική τα μπερδεύει όλα», ο Φραντς καλείται να πάρει αποφάσεις πολιτικού υπόβαθρου και σημασίας. Καλείται να διαλέξει στρατόπεδο, να επιλέξει αν θα σωπάσει μπροστά στη ναζιστική τρομοκρατία ή αν θα σταθεί με το πλευρό των Εβραίων, των διωκομένων και όσων βρίσκονται στο στόχαστρο της Γκεστάπο.

kapnopolis-571x800

Ένας ιδιαίτερος συμβολισμός κάνει την εμφάνισή του, παράλληλα, με την ιστορία. Ο πρωταγωνιστής, απαγκιστρωμένος από τη μητέρα του, συνηθίζει να της στέλνει καρτ ποστάλ με σύντομα -χαρούμενα συνήθως- νέα. Οι καρτ ποστάλ μετατρέπονται σε μακρυσκελή γράμματα, όσο στον σάκο του συγκεντρώνονται σημαντικές εμπειρίες και βιώματα. Εμπειρίες και βιώματα επίπονα, που «χαράζουν» τη συνείδηση και τη ζωή του 17χρονου, καθώς εξελίσσονται τα γεγονότα.

«Τα τωρινά παγκόσμια γεγονότα δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένας καρκίνος, ένα έλκος, μια σοβαρή σηψαιμική πανώλη, που όπου να ‘ναι θα ανοίξει και θα χύσει το αηδιαστικό της περιεχόμενο σε ολόκληρο τον δυτικό πολιτισμό», αναφέρει κάποια στιγμή ο Φρόιντ και πράγματι, η ιστορία επιβεβαίωσε τα όσα πρόβλεπε. Όσο, λοιπόν, προχωρούν οι σελίδες του βιβλίου ο Φραντς βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι και το ερώτημα είναι αν θα περάσει από τη θέση του απλού παρατηρητή στη θέση του δρώντος υποκειμένου. Η μητέρα, άλλωστε, στην αλληλογραφία τους του γράφει πώς «ακόμη κι αν οι Εβραίοι είναι ευπρεπέστατοι άνθρωποι, σε τι τους ωφελεί αυτό, όταν γύρω τους η ευπρέπεια έχει εξαφανιστεί εντελώς;». Ακριβώς αυτό το ερώτημα είναι που απαντά στον εαυτό του πρωτίστως ο Φραντς, ώστε να πορευτεί στη ζωή του.

Σε άλλο σημείο ο διάσημος ψυχαναλυτής εξηγεί στον νεαρό πως «σε αυτό τον κόσμο δεν ερχόμαστε για να βρούμε απαντήσεις, αλλά για να κάνουμε ερωτήσεις». Ο Φραντς κάνει τις δικές του και επιλέγει τον δρόμο του. Η πορεία του μέχρι τη στιγμή που παίρνει τις σημαντικές για τη ζωή του επιλογές του είναι αυτή που καταγράφεται στο βιβλίο.

Ο αυστριακής καταγωγής συγγραφέας Ρόμπερτ Ζέεταλερ τοποθετεί την ιστορία του βιβλίου στη Βιέννη του 1937-1938, όπου οι σκιές του πολέμου πυκνώνουν και -αν και ακόμη δεν έχει γίνει η προσάρτηση της Αυστρίας στη Γερμανία – ο Φραντς αναζητά ένα παράθυρο ηθικής και ανθρωπιάς σε αυτό που πλησιάζει ξεπερνώντας τον εαυτό του.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ποταμός και πέρα από τη λογοτεχνική του σημασία, αξίζει να γίνει μνεία στο πανέμορφο εξώφυλλό του.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.