Η νύφη αιτία της εμμηνόπαυσης;

Ο βιολογικός ανταγωνισμός ανάμεσα στις νύφες και τις πεθερές τους όταν και οι δύο ταυτόχρονα έχουν μικρά παιδιά, φαίνεται ότι ήταν κύρια αιτία της εμφάνισης της εμμηνόπαυσης, στην μεγαλύτερη σε ηλικία. -από τον Θωμά Αργυρέα.

mother-daughterΤο συμπέρασμα αυτό προκύπτει από μια σπάνια μελέτη που βασίστηκε στην ανάλυση δημογραφικών στοιχείων στη Φινλανδία.

Αφού η απόκτηση απογόνων είναι ο θεμελιώδης σκοπός κάθε όντος, η επιβίωσή του πέρα από την αναπαραγωγική ηλικία δεν φαίνεται να έχει νόημα.

Η εμμηνόπαυση, άλλωστε, δεν έχει παρατηρηθεί σε κανένα άλλο ζώο πέρα από τον άνθρωπο, την όρκα και τη βραχυπτέρυγη φάλαινα-πιλότο. (Στις σπάνιες περιπτώσεις πού παρατηρήθηκε σε 4-5 ακόμα είδη, συνέβη μόνο σε εργαστηριακά πειραματόζωα ή σε ζώα υπό μακρά αιχμαλωσία)

Οι διάφορες θεωρίες που έχουν προταθεί είναι δύσκολο να μελετηθούν πειραματικά, αφού απαιτούνται λεπτομερή στοιχεία για την αναπαραγωγική επιτυχία πολλών γενεών γυναικών.

Ένα σπάνιο τέτοιο σετ δεδομένων βρέθηκε τελικά στη Φινλανδία, όπου η λουθηρανική εκκλησία τηρούσε λεπτομερές αρχείο για τους γάμους, τις γεννήσεις και τους θανάτους από το 1702 έως το 1908.

Τα στοιχεία αναλύθηκαν από ερευνητές στη Φινλανδία, τη Βρετανία και τις ΗΠΑ, οι οποίοι αντιλήφθηκαν μια ιδιαίτερα σημαντική τάση: όταν μια γυναίκα αποκτούσε παιδί ταυτόχρονα με την πεθερά της, η πιθανότητα επιβίωσης των απογόνων τους μειωνόταν κατά 50%.

Αντίθετα, η πιθανότητα επιβίωσης των απογόνων δεν μειωνόταν όταν μια γυναίκα αποκτούσε παιδί ταυτόχρονα με τη μητέρα της. Η διαφορά αυτή δείχνει να έχει νόημα, καθώς μια οποιοδήποτε γυναίκα μοιράζεται το 50% των γονιδίων της με τη μητέρα της και έχει εξελικτικό συμφέρον να συνεργάζεται μαζί της.

Αυτό όμως δεν ισχύει στην περίπτωση μιας γυναίκας και της πεθεράς της: οι δύο γυναίκες δεν έχουν κοινά γονίδια και επομένως έχουν συμφέρον να ανταγωνιστούν για τροφή, συνθήκες διαμονής, φροντίδα σε περίπτωση ασθένειας, προσοχή για ατυχήματα κλπ.

Η ανάλυση αποκάλυψε επίσης ότι η μέση γυναίκα έχει εξελικτικό συμφέρον να σταματήσει να τεκνοποιεί στην ηλικία των 51 ετών, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος να αποκτήσει παιδί ταυτόχρονα με την νύφη της: ένα παιδί που γεννιέται σε μια οικογένεια στην οποία η πεθερά και η νύφη της αποκτούν παιδιά ταυτόχρονα αντιμετώπιζε διπλάσιο κίνδυνο να πεθάνει πριν από την ηλικία των 15 ετών.

Η μελέτη δείχνει ότι η μέση γυναίκα αποκτά περισσότερα εγγόνια (στα οποία κληροδοτεί τα γονίδιά της) αν σταματήσει να τεκνοποιεί στα 51. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται στον μειωμένο ανταγωνισμό πεθεράς-νύφης.

Η διεθνής ερευνητική ομάδα αναγνωρίζει πάντως ότι ο ανταγωνισμός νύφης-πεθεράς δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας στην εξέλιξη της εμμηνόπαυσης. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η φροντίδα που προσφέρει η πεθερά στα εγγόνια της.

Η συνεισφορά της γιαγιάς στην ανατροφή των παιδιών έχει προταθεί ως ανεξάρτητη θεωρία για την εξέλιξη της εμμηνόπαυσης στον άνθρωπο. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι γυναίκες ζουν πέρα από την αναπαραγωγική τους ηλικία προκειμένου να αυξήσουν την πιθανότητα επιβίωσης των εγγονιών τους, και επομένως την πιθανότητα να διαιωνιστούν τα γονίδιά τους.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η πιθανότητα θανάτου κατά τον τοκετό για τις ηλικίες άνω των 40 ετών ήταν μόνο 2%, υπερβολικά μικρή για να θεωρηθεί σημαντικός παράγων.

Η μελέτη δημοσιεύεται στην έγκριτη επιθεώρηση Ecology Letters.

Η εμμηνόπαυση στις Όρκες.

orcas_1024Έναν ανάλογο ανταγωνισμό, αυτή τη φορά για την τροφή, διαπίστωσαν οι ερευνητές στις κοινωνίες των φαλαινών όπως αναφέρει συγκεκριμένη έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Οι αρσενικές όρκες σπάνια ξεπερνούν τα 30 χρόνια ζωής ενώ αντίθετα οι θηλυκές παραμένουν αναπαραγωγικές μέχρι τα 40 και πολλές φορές, μετά την εμμηνόπαυση, επιβιώνουν μέχρι τα 90.

Όταν οι όρκες ζευγαρώνουν, το κάνουν με αρσενικά από άλλες φυλές και στη συνέχεια επιστρέφουν στη δική τους φυλή για να περαιώσουν την κυοφορία. Αυτό σημαίνει ότι τα νεογνά αναπτύσσονται χωρίς την φροντίδα του πατέρα παρά μόνο της μητέρας η οποία επενδύει όλη την ζωή της στην ανάπτυξή τους.

Αυτό, όμως, που διαπιστώθηκε, ήταν ότι όταν οι ηλικιωμένες όρκες γεννούσαν ταυτόχρονα με τις κόρες τους -μέλη της ίδιας φυλής-, ένας ιδιότυπος ανταγωνισμός αναπτυσσόταν ανάμεσα σε μητέρα και κόρη για τον εντοπισμό και την κατανάλωση τροφής με αποτέλεσμα, πολύ συχνά, οι ηλικιωμένες μητέρες να πεθαίνουν από ασιτία ή να μην μπορούν να θρέψουν τους δικούς τους απογόνους οι οποίοι επίσης λιμοκτονούσαν.

Αυτό που φάνηκε ήταν ότι οι ηλικιωμένες μητέρες, έχοντας αναπτύξει ιδιαίτερη ενσυναίσθηση, μοιράζονταν την τροφή που αποκτούσαν όχι μόνο με τα δικά τους νεογνά αλλά με τα νεογνά όλης της φυλής ενώ οι νεώτερες, μην έχοντας αναπτύξει ακόμα τέτοια αλτρουϊστική συμπεριφορά, τάϊζαν τους δικούς τους απογόνους κατά προτεραιότητα.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι ηλικιωμένες μητέρες στερούνταν τροφής, αυτές και οι απόγονοί τους, με αποτέλεσμα να λιμοκτονούν και να πεθαίνουν νωρίς -με θνησιμότητα αυξημένη κατά 1,7 φορές- αφήνοντας αφρόντιστους τους απογόνους τους που οι νεώτερες τους άφηναν και αυτούς να πεθάνουν από ασιτία.

Έτσι, η εμφάνιση της εμμηνόπαυσης φαίνεται να δίνει ένα πλεονέκτημα επιβίωσης των ηλικιωμένων φαλαινών επειδή αντί να τις ανταγωνίζονται οι κόρες τους, συνδράμουν και αυτές ως γιαγιάδες στην επιβίωση των απογόνων των νεωτέρων φαλαινών.

Τα ευρήματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Current Biology.


ΥΓ: Το άρθρο αυτό αφιερώνεται με ιδιαίτερο σεβασμό πρός όλες τις γυναίκες, που τις τιμούμε καθημερινά ως ερωμένες, μητέρες και συντρόφισσες στην ζωή κι όχι μόνο την ημέρα την αφιερωμένη σ’ αυτές, που εορτάσαμε την περασμένη Τετάρτη.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s