Κώστας Καρυωτάκης: «Φεύγω. Για πού δε θα σου πω. Έτσι θα καμωθώ πως κάποιο μυστικό έχω από σένα»

«Φεύγω. Για πού δε θα σου πω. Έτσι θα καμωθώ πως κάποιο μυστικό έχω από σένα»
– επιμέλεια Μαρία Λυδία Κυριακίδου

Synopsis

77ac9eef-52d9-4b35-9558-05f8b349469e.jpg

Ο Κώστας Καρυωτάκης γεννήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 1896 και θεωρείται ένας από τους πιο αντιπροσωπευτικούς Έλληνες ποιητές της δεκαετίας του 1920 και ένας από τους πρώτους ποιητές που χρησιμοποιούν εικονοκλαστικά θέματα στην Ελλάδα.

Στην ποίησή του μεταφέρεται απλόχερα η φύση ενώ ανακαλύπτονται εικόνες και ίχνη εξπρεσιονισμού και σουρεαλισμού.

Kostas_Karyotakis_house τριπολη.jpg
Το πατρικό σπίτι του Καρυωτάκη στην Τρίπολη

 

Η πλειοψηφία των συγχρόνων του Καρυωτάκη τον έβλεπε κάτω από ένα αχνό φως καθ ‘όλη τη διάρκεια της ζωής του και χωρίς να αναλαμβάνουν μια ρεαλιστική ευθύνη για τις περιφρονητικές απόψεις τους σχετικά με εκείνον. Δεν ήταν παρά  μετά την αυτοκτονία του που η πλειοψηφία άρχισε να επανέρχεται στην άποψη ότι ήταν πράγματι ένας μεγάλος ποιητής.

Είχε σημαντική, σχεδόν δυσανάλογα προοδευτική επιρροή στους μεταγενέστερους Έλληνες ποιητές.

[πηγή: poemhunters.com]


Συγγραφικό έργο
411px-Optimism_Kostas_Karyotakis_manuscript.jpg
Το ποίημά του «Αισιοδοξία» από χειρόγραφο

Τον Φεβρουάριο του 1919 δημοσίευσε την πρώτη του συλλογή ποίησης: «Ο Πόνος του Ανθρώπου και των Πραμάτων» (1919), η οποία αγνοήθηκε ή ,κακώς, επικρίθηκε από τους κριτικούς.

Την ίδια χρονιά δημοσίευσε με τον φίλο του, Άγη Λεβέντη, ένα σατιρικό περιοδικό που λεγόταν «Η Γάμπα» το οποίο, παρά την επιτυχία του, απαγορεύτηκε από την αστυνομία μετά το έκτο τεύχος.

Το περιοδικό οχλούσε τα συντηρητικά ήθη της εποχής με τους ερωτικό του περιεχόμενο.  Επρόκειτο για ένα κείμενο που ενίσχυε την  την αυτοσαρκαστική πλευρά του ποιητή  και κατά πολλούς «προφήτευε» την αυτοκτονία του.

ceb1cf80cf8c-cf84ceb7-cebdceadceb1-ceb5cf83cf84ceafceb1-15-ceb1cf80cf81ceb9cebbceafcebfcf85-1940-cf84ceb5cf8dcf87cebfcf82-320-cf83-481-cove.jpg

Το 1921 εξέδωσε τη δεύτερη του συλλογή με τίτλο «Νηπενθῆ».

Εκτός από το ποιητικό του έργο, ο Καρυωτάκης έγραψε επίσης πεζά ενώ εξέδωσε και μεταφράσεις ξένων λογοτεχνών, όπως του Φρανσουά Βιγιόν, Σάρλ Μπωντλαίρ, Πωλ Βερλαίν, Τριστάν Κορμπιέρ (Les poètes maudits ,όπως ονομάστηκαν ,»Οι Καταραμένοι Ποιητές»), Ζαν Μορεάς, Χάινριχ Χάινε και άλλων.

Μερικά από τα ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί από το ροκ συγκρότημα Υπόγεια Ρεύματα.


Το πρόβλημα υγείας που τον βασάνιζε

Scan0057.jpg

Αρχικά να πούμε πως δεν χωρεί αμφιβολία πως ο μεγάλος ποιητής έπασχε από μία σοβαρή ασθένεια, την σύφιλη, και τούτο είναι αναμφίβολο διότι ο ίδιος ο Καρυωτάκης το αποκαλύπτει σε μια επιστολή του προς τον φίλο του Χαρίλαο Σακελλαριάδη,  γραμμένη στις 14 Ιανουαρίου 1926, στην οποία ανέφερε:  «Τώρα πιστεύω πως είμαι καλά στην υγεία μου. Ένα μήνα μετά την αναχώρησή σου είχα πυρετό και οι γιατροί δεν μπόρεσαν να μου πουν ακριβώς τι έχω. Φαίνεται ότι ήταν παράφυτος. Έπαυσα να βάζω θερμόμετρο κ’ εξέφυγα από τα μιαρά τους χέρια».

Σε αυτό έρχονται να προστεθούν οι κριτικοί τέχνης, Κλέων Παράσχος, Τέλος Άγρας, Γιώργος Πικρός και Έλλη Αλεξίου, οι οποίοι διακριτικά μεν, αλλά με μια προσέγγιση στο ζήτημα, αναφέρονται σε μια «αθεράπευτη ασθένεια».

Ο Γιώργος Σκουράς, ιατρός του ποιητή, έγραψε: «Ήταν άρρωστος, ήταν συφιλιδικός» και ο Γιώργος Σαββίδης (1929-1999), καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος κατείχε το μεγαλύτερο αρχείο για τους Έλληνες ποιητές, αποκάλυψε ότι ο Καρυωτάκης υπέφερε από σύφιλη και ότι ο αδελφός του, Θανάσης Καρυωτάκης, θεώρησε ότι η νόσος αυτή ήταν  μια ντροπή στην οικογένεια.


Το άγνωστο ποίημα που αποδίδεται στον Καρυωτάκη

ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ.jpg

Το 1923 έγραψε ένα ποίημα που ονομάζεται « Σπειροειδές Νεφέλωμα», το οποίο και δημοσιεύθηκε  αρχικά με τον τίτλο «Το Τραγούδι της Τρέλας»  ένα ποίημα που οδήγησε σε εικασίες ότι μπορεί να υποφέρει από σύφιλη,  μια ασθένεια για την οποία πριν το 1945 δεν υπήρχε αποδεδειγμένη θεραπεία.


Διαβάζουμε από την Μηχανή του Χρόνου :

«Την ανακάλυψη του ποιήματος έκανε ο θεωρητικός της λογοτεχνίας Στέφανος Γιονάς και το παρουσίασε σε μελέτη του στο λογοτεχνικό περιοδικό «Οροπέδιο», τον χειμώνα του 2013.

Από τον Γιονά μαθαίνουμε, επίσης, πως την περίοδο που ο Καρυωτάκης επισκέφτηκε τη Λειψία, και δημοσιεύτηκε το «Σπειροειδές νεφέλωμα», υπήρχε, πράγματι, κάποιος αφροδισιολόγος με το όνομα Dr. Hermann Krause (ο ντόκτωρ Κράουζε ασπροντυμένος, παγερός,) του οποίου η κλινική λειτουργεί μέχρι σήμερα.

Οι επιφυλάξεις για την ταυτότητα του ποιητή

Είναι, σίγουρα, ο Κώστας Καρυωτάκης ο συγγραφέας του «Σπειροειδούς Νεφελώματος»; Ήταν κάποια φάρσα εις βάρος του ποιητή, σαν και αυτές που συνήθιζε να σκαρώνει και ο ίδιος στα ελληνικά έντυπα; Tο αποκήρυξε εξαιτίας τεχνικών αδυναμιών του, προτιμώντας το ομόθεμο «Ωχρά σπειροχαίτη» για τη συλλογή «Ελεγεία και Σάτιρες», που κυκλοφόρησε λίγα χρόνια μετά; Η αποσιώπηση της ταυτότητας του ποιητή αφήνει όλα τα ενδεχόμενα ανοικτά.

Το να υποθέσουμε, πάντως, ότι κάποιος άλλος ποιητής μιμήθηκε το ύφος του «άσημου», εκείνη την περίοδο, Καρυωτάκη είναι εξαιρετικά παρακινδυνευμένο, καθώς, όπως έχει πει και ο νεοελληνιστής Λίνος Πολίτης, η φιλολογική μόδα του «Καρυωτακισμού» πλημμύρησε τη νεοελληνική ποίηση μετά την αυτοκτονία του ποιητή.»


3.Karyotakis πρωτος απο δεξια εκδρομη στην πεντελη.jpg
Σπάνια φωτογραφία του Καρυωτάκη σε εκδρομή στην Πεντέλη. Απεικονίζεται πρώτος από τα δεξιά.

Το εν λόγω ποίημα :

[Σπειροειδές Νεφέλωμα]

Φορμόλη, καμφορά, κέρινα γάντια στη γωνία,

ο ντόκτωρ Κράουζε ασπροντυμένος, παγερός,

έχει ή δεν έχει στο χαρτί την ετυμηγορία,

έφτασε ή δεν έφτασε της Κρίσης ο καιρός;

Του Χάροντα το νόμισμα στο τέλος πάντα μένει,

να ρίξουμε στην άβυσσο, στο φοβερό κενό,

μ’ ένα φουλάρι κόκκινο, ωχροί, καταραμένοι,

πορτραίτο της ανίας μας γελοίο και φτενό.

Και χτες και αύριο πάλι εμείς (ποιά μοίρα μας ορίζει;)

συνωστισμένοι αμαρτωλοί στην Πύλη τη Στενή,

σπειροειδές νεφέλωμα το λούνα παρκ γυρίζει,

ψηλά μας γνέφει η μαύρη Γη και κάτω οι Ουρανοί.

Κ. Καρ.


Η σχέση του με τη Μαρία Πολυδούρη

maxresdefault-e1500229420599.jpg

Η επίσης ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη γνώρισε τον Κώστα Καρυωτάκη το 1922 στη Νομαρχία Αττικής όπου αμφότεροι εργάζονταν προσωρινά, και τον ερωτεύτηκε, αλλά ο δέσμος τους διήρκησε για πολύ λίγο.

Ο Καρυωτάκης έμαθε οτι νοσεί από σύφιλη, αρρώστια τότε ανίατη η οποία αποτέλουσε κοινωνικό στίγμα, και ζήτησε από τη Πολυδούρη να χωρίσουν. Εκείνη του πρότεινε γάμο, αλλά ο Καρυωτάκης το απέρριψε.

Η Πολυδούρη απολύθηκε το 1924, ήρθε σε ρήξη με τον Καρυωτάκη και αρραβωνιάστηκε με τον δικηγόρο Γεωργίου. Το 1926 στο Παρίσι η Πολυδούρη προσβλήθηκε από φυματίωση και νοσηλεύθηκε στην Ελλάδα στο νοσοκομείο Σωτηρία όπου το 1928 την επισκέφτηκε ο Καρυωτάκης.


Τελευταία χρόνια

a6c139569b982c5837188ae08d6696e4_XL.jpg

Το 1924 ταξίδεψε στο εξωτερικό, επισκέπτοντας την Ιταλία και τη Γερμανία. Τον Δεκέμβριο του 1927 δημοσίευσε την τελευταία ποιητική του συλλογή: «Ελεγεία και Σάτιρες» .

Τον Φεβρουάριο του 1928 ο Καρυωτάκης μεταφέρθηκε στην Πάτρα αν και σύντομα πέρασε ένα μήνα με άδεια στο Παρίσι, ενώ τον Ιούνιο του 1928 στάλθηκε πάλι στην Πρέβεζα.

House_in_Preveza_where_Kostas_Karyotakis_lived.jpg
Το σπίτι στο οποίο διέμενε ο Καρυωτάκης στην Πρέβεζα

Από εκεί έστειλε απελπισμένα γράμματα σε φίλους και συγγενείς που περιγράφουν τη δυστυχία που ένιωθε στην πόλη. Η οικογένειά του προσφέρθηκε να τον υποστηρίξει για μια αόριστη διαμονή στο Παρίσι, αλλά ο ίδιος αρνήθηκε, γνωρίζοντας τι  είδους οικονομική θυσία θα σήμαινε αυτό για εκείνους.

Η αγωνία που αισθάνεται αποκαλύπτεται στο ποίημα «Πρέβεζα», το οποίο έγραψε λίγο πριν από την αυτοκτονία του. Το ποίημα εμφανίζει μια επίμονη αναφορά της λέξης Θάνατος, η οποία βρίσκεται στην αρχή αρκετών γραμμών και προτάσεων.Είναι γραμμένο με μια έντονη συνειδητοποίηση της κλίνης, της μετριότητας της ζωής, όπως την ένιωθε ο Καρυωτάκης.


Διαβάζουμε από Wikipedia :
1024px-Εφημερίδα_Εμπρός_(1928).jpg
«Στο ντοκιμαντέρ του Φρέντυ Γερμανού, ο δήμαρχος Πρέβεζας τη διετία 1977-1978, Ηρακλής Ντούσιας, περιέγραψε ότι, δύο ώρες προ της αυτοκτονίας του, περί τις 2.30 μ.μ., ο Καρυωτάκης πήγε στο τότε παραλιακό καφενείο «Ο Ουράνιος Κήπος» στη θέση Βρυσούλα, ιδιοκτησίας τότε Νιόνιου Καλλίνικου, όπου παρήγγειλε και ήπιε μια βυσσινάδα.

Ο καφεπώλης παραξενεύτηκε τότε, γιατί ο ποιητής τού άφησε στο τραπέζι 75 δραχμές πουρμπουάρ, ενώ η τιμή του αναψυκτικού ήταν 5 δρχ. Ζήτησε ένα τσιγάρο να καπνίσει και μια κόλλα χαρτί (τετράδιο) όπου έγραψε τις τελευταίες σημειώσεις του, οι οποίες βρέθηκαν στην τσέπη του και διασώθηκαν.

Στο τέλος των σημειώσεων αυτών έγραψε μεταξύ των άλλων: «Συνιστώ σε όσους σκοπεύουν να αυτοκτονήσουν, να αποφύγουν τη μέθοδο του πνιγμού, εάν γνωρίζουν καλό κολύμπι. Εγώ ταλαιπωρήθηκα στη θάλασσα 10 ώρες και δεν κατάφερα τίποτα!».

Ο γιος του οπλοπώλη Ιωάννη Αναγνωστόπουλου, πολιτικός μηχανικός ΤΕ, δηλώνει στο ντοκιμαντέρ του Φρέντυ Γερμανού ότι «Την προηγουμένη ημέρα τής αυτοκτονίας ο Καρυωτάκης αγόρασε από το κατάστημα του πατέρα του ένα περίστροφο, με το οποίο επέστρεψε σε λίγες ώρες διαμαρτυρόμενος ότι είχε βλάβη, ενώ είχε ξεχάσει να βγάλει την ασφάλεια».

Αυτό εξηγήθηκε ως πρόθεσή του να αυτοκτονήσει αυθημερόν. Το περίστροφο αυτό είναι τύπου Pieper Bayard 9mm, παραχωρήθηκε από τους απογόνους της οικογένειας Καρυωτάκη και εκτίθεται από το 2003 στο «Μουσείο Μπενάκη» στην Αθήνα (κτίριο Α, Βασ. Σοφίας).

peristrofo_karywtaki-e1437399093242.jpg

Τελικά, στις 21 Ιουλίου 1928, το απόγευμα 4.30 μ.μ., και σε ηλικία μόλις 32 ετών, ο Κώστας Καρυωτάκης περπάτησε από το καφενείο «Ουράνιος Κήπος» της Βρυσούλας προς τη θέση Βαθύ της Μαργαρώνας, μια απόσταση περίπου 400 μέτρων. Ξάπλωσε κάτω από έναν ευκάλυπτο και αυτοκτόνησε με πιστόλι στην καρδιά.

770px-Ο_Κώστας_Καρυωτάκης_νεκρός_στο_Βαθύ_Πρέβεζας_(1928)_D

Η τότε χωροφυλακή τράβηξε φωτογραφία του πτώματος η οποία έχει δημοσιευθεί και τον δείχνει κουστουμαρισμένο, με ψαθάκι και με το χέρι με το πιστόλι στο στήθος. Στη θέση αυτή βρίσκεται σήμερα το στρατόπεδο των καυσίμων της 8ης Μεραρχίας Πεζικού και υπάρχει εκεί αναμνηστική μαρμάρινη επιγραφή που τοποθέτησε η Περιηγητική Λέσχη Πρέβεζας το 1970.

Η πινακίδα γράφει: «Εδώ, στις 21 Ιουλίου 1928, βρήκε τη γαλήνη με μια σφαίρα στην καρδιά ο ποιητής Κώστας Καρυωτάκης».

37577164_10212153055604418_1365921306616266752_n
Φωτογραφία από το σημείο που είναι τοποθετημένη η πινακίδα, την οποία μας παραχώρησε ο ηθοποιός Τάσος Ράπτης (21/7/2018)

‘Ενα από τα τελευταία ποιήματα του μεγάλου μας ποιητή.

59f76b481dc524185b8b45f6.jpg

[Όταν κατέβουμε τη σκάλα..]

Όταν κατέβουμε τη σκάλα τι θα πούμε
στους ίσκιους που θα μας υποδεχτούνε,
αυστηροί, γνώριμοι, αόριστοι φίλοι,
μ’ ένα χαμόγελο στ’ ανύπαρκτα τους χείλη;

Τουλάχιστον δωπέρα είμαστε μόνοι.
Περνάει η μέρα μας, η άλλη ξημερώνει,
και μες στα μάτια μας διατηρούμε ακόμα
κάτι που δίνει στα πράγμα χρώμα.

Αλλά εκεί κάτου τι να πούμε, πού να πάμε;
Αναγκαστικά ένας τον άλλον θα κοιτάμε,
με κομμένα τα χέρια στους αγκώνες,
ασάλευτοι σαν πρόσωπα σε εικόνες.

Αν έρθει κανείς την πλάκα μας να χτυπήσει,
θα φαντάζεται πως έχουμε ζήσει.
Αν πάρει ένα τριαντάφυλλο ή αφήσει χάμου,
το τριαντάφυλλο θα ‘ναι της άμμου.

Κι αν ποτέ στα νύχια μας ανασηκωθούμε,
τις βίλες του Posilipo θα ιδούμε,
Κύριε, Κύριε, και το τερραίν του Παραδείσου
όπου θα παίζουν cricket οι οπαδοί Σου.


Πηγές

  • Wikipedia
  • 24grammata.com
  • Μηχανή του Χρόνου
  • poemhunters.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.